Một anh bạn kể chuyện, hơn ba tháng trước anh đi lễ tại một nhà thờ ở Fountain Valley, Cali. Sau bài giảng, linh mục chánh xứ, đã nói lên những lời đại khái như sau:

Giáo xứ tôi có linh mục Việt Nam, Phi, Mễ. Các linh mục đều có phụ cấp đầy đủ, 3,000 đô/một tháng. Ông bà muốn xin lễ hãy đến ghi sổ ở văn phòng giáo xứ, đừng xin lễ thẳng với linh mục, dùng check ghi tên nhà thờ chứ đừng đưa tiền mặt (linh mục gọi đó là "tiền chui," under-the-table money) để tiện việc sổ sách kế toán cho giáo xứ...

Anh nói nhiều giáo dân Việt Nam tỏ vẻ bất bình vì nghĩ linh mục chánh xứ muốn "nhắn nhủ riêng" cộng đoàn Việt Nam, dù tham dự thánh lễ có cả người Mễ, người Phi. Sao linh mục không nói thẳng với linh mục Việt Nam?...

Nhà thờ này có cộng đoàn Việt Nam lớn nhất nhì ở quận Cam, có đến ba thánh lễ bằng tiếng Việt cho ngày Chúa Nhật. Những dịp sang Cali thăm bạn bè tôi có đi lễ ở nhà thờ này, thường là lễ Mỹ. Linh mục chánh xứ Mỹ là người trực tính, thấy gì sai quấy là nói ngay, như những lúc có người đứng phía sau nhà thờ dù bên trong vẫn còn trống chỗ, hay ra về trước khi thánh lễ chấm dứt...

Có thể linh mục chánh xứ đã nói riêng với linh mục Việt Nam, nhưng không thấy thay đổi. Có thể linh mục Việt Nam cũng đã nói với giáo dân Việt Nam trong bài giảng, nhưng không có kết quả: nhiều cụ ông, cụ bà Việt Nam đi nhà thờ để... đọc kinh lần hạt thay vì nghe lời linh mục giảng lời Chúa.

Rất nhiều giáo dân Việt Nam, nhất là những người lớn tuổi, không biết ở Hoa Kỳ các linh mục trông coi giáo xứ/cộng đoàn đều được hưởng lương và phụ cấp do giáo phận quy định, tuy "có thể" không nhiều so với một vài ngành nghề khác nhưng đời sống vật chất bảo đảm, không thiếu thốn. (Cứ nhìn lối sống của các linh mục đang trông coi giáo xứ/cộng đoàn Việt Nam ở Hoa Kỳ thì thấy rõ điều đó). Các chi phí này do tiền giáo dân đóng góp hàng tuần, hay hàng tháng.

Giáo dân Việt Nam có truyền thống thương kính những người đã "hy sinh tu học làm linh mục" nên rất rộng rãi trong việc xin lễ riêng với linh mục, và nghĩ như thế là đủ mà quên đi phần quan trọng hơn là đóng góp thường xuyên cho giáo xứ (membership contribution). Chính tiền đóng góp thường xuyên của giáo dân được dùng để trả lương và phụ cấp cho các linh mục trong coi giáo xứ, tiền bảo trì nhà thờ, đóng góp cho giáo phận, điện nước, chi phí sinh hoạt mục vụ, các đoàn thể... Các giáo xứ Mỹ đều có ngân sách chi tiết chi thu hàng năm.

Hàng tuần, có nhiều cụ già tỏ ra rất đắn đo khi bỏ tiền giỏ một đồng, nhưng sau lễ, hay trước lễ, không ngần ngại dúi vào tay/túi áo linh mục vài chục đô để XIN cha cầu nguyện cho mình được khỏe mạnh, bình an. Được cha biết tên, gọi đúng tên, đến nhà thăm viếng... là điều hãnh diện to lớn đối với nhiều người. Sự kính trọng, thân tình đó, nếu là tình cảm tự nhiên giữa chủ chiên và con chiên, là điều rất quý. Nhưng nếu đó là thành quả của cơ chế XIN-CHO, của tiền xin lễ chui thì chẳng qua là do sự mua bán: mua sự thân tình với người giữ chức thánh, bán sự quen biết của người "có quyền cầm buộc."

Nhiều giáo dân muốn chính mình gặp linh mục Việt Nam xin lễ để linh mục biết tên, biết mặt thì lễ xin mới có giá trị, mới "linh," Chúa mới nhậm lời, linh mục mới nhớ mà làm lễ, và chắc chắn tiền xin lễ của mình "không chạy vào quỹ nhà thờ Mỹ để cho Mỹ nó xài uổng (!)". Vì muốn được cha chú ý, biết tên, nên nhiều người làm tăng vọt giá bổng lễ do giáo phận quy định, từ 5-7 đô lên 20-50 đô! Thực tế ở các giáo xứ/cộng đoàn Việt Nam ở Hoa Kỳ, không có mấy linh mục Việt Nam tha thiết khuyên giáo dân đến ghi tên xin lễ ở văn phòng giáo xứ! Từ đó trách nhiệm chăm sóc của chủ chiên trở thành ân huệ ban phát, phải XIN mới CHO, phải chi tiền mới có, mới được, tiền... chui khỏi đóng thuế càng tốt. Bởi đó, dù ngân sách nhiều giáo xứ có cộng đoàn Việt Nam thất thu, thiếu hụt, linh mục phó xứ hay quản nhiệm cộng đoàn Việt Nam vẫn... khỏe re, thay xe hơi như thay áo, và chơi toàn xe đắc tiền như Lexus, Lincoln... nhờ tiền xin lễ chui, trong khi vẫn luôn miệng than với giáo dân lương mình không có bao nhiêu!

Ngoài đời, nghề chui là nghề bất hợp pháp, trái luật, lãnh tiền mặt để cuối năm không khai thuế, đóng thuế và để có lý do... chánh đáng xin trợ cấp xã hội, phiếu thực phẩm, y tế... Chẳng những trái luật đời, tiền kiếm được bằng nghề chui còn trái với luật đạo vì lỗi đức công bằng. Nhiều người hành nghề chui cũng biết mình hành xử trái đời, ngược đạo nên ăn năn... bằng việc xin lễ chui để linh mục cầu nguyện cho mình sạch tội. Tiền nhiều, lễ nhiều, tội mau hết! Rồi tiếp tục làm ăn chui... Thật đơn giản! Do đó, nhận tiền xin lễ chui là hành động khuyến khích việc làm trái phép, lỗi đức công bằng, và ý nghĩa của thánh lễ không còn nữa.

Các giáo phận ở Hoa Kỳ thường quy định tiền xin lễ từ 5-7 đô la. Linh mục cử hành lễ được giữ 1/4-1/3 số tiền này vì có lãnh lương và phụ cấp linh tinh. Phần tiền còn lại được xung vào quỹ điều hành của giáo xứ để lo việc chung. Tiền xin lễ chui "có lẽ" không được góp vào quỹ điều hành của giáo xứ; nếu có, chắc cũng không nhiều. Giáo dân đi lễ thì đông, lại có tiếng là sùng đạo, nhưng tiền xin lễ thì không bao nhiêu. Ngân sách thiếu hụt…Ngôn ngữ lại bất đồng... Linh mục chánh xứ không biết linh mục phó xứ làm lễ cầu cho ai…Bảo sao linh mục chánh xứ không phàn nàn...

Phần linh mục nhận tiền xin lễ chui, nếu cuối năm không góp lại để khai thuế thì số tiền đó đâu khác tiền giáo dân kiếm được bằng nghề chui! Có thể vì lý do này, ít khi nghe thấy linh mục Việt Nam trông coi giáo xứ/cộng đoàn Việt Nam ở Hoa Kỳ khuyên giáo dân làm ăn ngay thẳng vì sợ giáo dân... không nghe! Há miêng mắc quai?

"Ta biết chiên Ta và chiên Ta biết tiếng Ta."

Người chủ chăn biết từng con chiên qua sự chăm sóc tận tình và nhờ đó, chiên nhận ra tiếng người chăn mình từ đàng xa. Nếu người chủ chiên chỉ biết đến những con chiên béo mập, có cơ sở làm ăn, phòng mạch, nhà hàng, tiêm buôn... và biết dùng tiền mua giấy thông hành về Nước Trời qua việc xin lễ chui thì chắc chắn đó không phải là điều Đức Kitô muốn nhìn thấy nơi những người tự chọn con đường theo Người. "Muốn theo Thầy, các con phải từ bỏ tất cả."

Muốn có kết quả và chấm dứt tệ trạng này -- chắc chắn có nhiều người không đồng ý đây là một tệ trạng (!) -- cần có sự cộng tác tích cực từ hai phía, linh mục và giáo dân. Điều vũ đôi không thể thiếu một người. Linh mục Việt Nam cần giúp giáo dân Việt Nam sống ngay thẳng như giáo dân người Mỹ, cương quyết khước từ nhận những "bao thư xin lễ trực tiếp" (hấp dẫn biết bao!) và khuyên/giúp giáo dân đến ghi danh xin lễ ở văn phòng giáo xứ qua một quyển sổ chung có người phụ trách. Giáo dân trong một giáo xứ hỗn hợp Việt-Mỹ nên tạo điều kiện để các linh mục sống cuộc đời tu trì thánh thiện, chấm dứt việc "xin lễ chui." Các cụ ông, cụ bà nên nhờ con cháu đến văn phòng giáo xứ ghi tên xin lễ giúp mình để "tránh tình trạng thất thu" cho giáo xứ. Linh mục và giáo dân ở các giáo xứ Việt Nam nên tập thói quen bạch hóa vấn đề chi thu tài chánh như các giáo xứ Hoa Kỳ. Chính cung cách sống đạo Việt Nam "XIN để được CHO" của phần lớn giáo dân Việt Nam đã làm hư hỏng nhiều bậc chân tu, đưa đến tình trạng không tốt đẹp "chỉ CHO khi có người biết XIN."

Vậy cơ chế XIN – CHO không chỉ áp dụng ngoài đời do nhà nước Cộng sản Việt Nam áp đặt, mà cũng thường xuyên áp dụng ở rất nhiều nhà thờ, giáo xứ, cộng đoàn Việt Nam trong nước và hải ngoai, gần như là một truyền thống!

Viết về "xin lễ chui" là vạch áo cho người xem lưng. Nhưng chỉ chui qua một lần thì áo đã bị vướng rách rồi, huống hồ chui qua lại hàng trăm ngàn lần. Áo nếu còn, cũng đã tan nát, phơi bày lưng 100 phần trăm. Thiên hạ thấy hết rồi, đâu cần phải vạch nữa. Ta cũng biết mà Mỹ địa phương cũng biết. Làm sao che dấu mãi được? Đất nước này, xã hội này không có truyền thống "tốt khoe, xấu che." Những lời nói trên của của linh mục chánh xứ Mỹ đã chứng tỏ điều đó. Nếu vì cái "sự cố" này hay tương tự mà "đoàn kết" lại rồi tuyên bố bị... kỳ thị và tranh đấu là điều không nên làm. Xin can.

Cầu xin những môn đệ chọn con đường theo Đức Kitô luôn luôn sống đời công chính để làm muối mặn, men nồng, mẫu gương trong hành động để giáo dân noi theo. Nhiều người nghĩ rằng "một con én không làm nên mùa Xuân," thế nhưng không ai phủ nhận sự thật "một con sâu đủ làm sầu nồi canh." Giáo dân và giáo sĩ Việt Nam cần hỗ trợ nhau để sống đời đức tin trưởng thành, theo đúng con đường của Đức Kitô dạy và hành động.

Một điểm son đáng được nêu lên ở đây để làm gương tốt đời, đẹp đạo. Nhà thờ chánh tòa giáo phận Long Xuyên từ lâu đã áp dụng cách xin lễ rất hợp lý. Giáo dân không xin lễ trực tiếp với linh mục, dù là linh mục chánh xứ, để tránh tình trạng có linh mục được nhiều người xin lễ, có linh mục ít người xin (Ở Việt Nam các linh mục trông coi họ đạo không được lãnh lương). Nhà xứ có quyển sổ xin lễ. Giáo dân muốn xin lễ ngày nào thì ghi tên mình và ý chỉ vào ngày đó. Do sự xếp đặt trước của linh mục chánh xứ, linh mục nào làm lễ ngày đó, tuần đó sẽ dâng thánh lễ theo ý chỉ người xin. Tiền xin lễ được phân chia đồng đều cho các linh mục thuộc nhà thờ chánh tòa.

Ước mong nhà thờ chánh tòa Long Xuyên không phải là nhà thờ duy nhất ở Việt Nam áp dụng phương cách xin lễ này.