Ðoạn tống nhất sinh duy hữu tửu
(Cao Chu thần)

Để tiễn đưa một cuộc đời, chỉ có rượu. Chuyện ngày Tết thường là chuyện tống cựu nghinh tân hay tống vãng nghinh lai, đưa cái cũ, đón cái mới. Hôm nay chúng ta bàn qua chuyện rượu, chuyện thơ vì thơ, rượu thường đi đôi với nhau và rất hợp với Tết. Nhưng Tết không phải chỉ có thơ, rượu mà còn là những ngày chúc mừng, đãi đằng, thù tạc, ăn uống, thưởng thức những mùi vị ngon các thức ăn truyền thống của dân tộc.
Tết này, mấy ông bạn thân cứ vác rượu đến bắt uống, say mèm. Lúc say, tác giả bài này ứng khẩu làm mấy câu thơ tặng bạn:
 

RƯỢU MAI

Rượu này phẩm chất quá ngon đi!
Ít nhất mình ên cũng vài ly,
Danh vang quốc lủi không bèo mấy,
Dù đắt thì ta cũng phải chi!

Bạn mang rượu đến mời ta uống
Tửu lượng vang danh có ngại gì
Sau dăm, ba chén mời trăng xuống
Ðánh bạn cùng ta, chớ ngại chi!

Ba vạn sáu ngàn ngày chẳng mấy
Trò trắng đen, thị phi từng thấy
Nâng chén ta quên đời thực tại
Gửi hồn cho gió cuốn mây bay!

Như mưa rào trùng phùng nắng hạn
Xưa nay thơ, rượu luôn là bạn
Ðây người tri kỉ với tri âm
Thơ, rượu, bạn lòng là viên mãn!

Ngày Xuân nâng chén rượu nhâm nhi,
Sẵn bạn cùng thơ có ngại gì,
Kìa mai nở đẹp mang may mắn,
Mai đến đây rồi - Chớ vội đi!

Có những chàng lữ khách giang hồ, suốt năm tang bồng hồ thỉ, đeo đuổi với giấc mộng lớn của mình quên hết ngoại cảnh.

Bỗng một buổi chiều chợt nhìn thấy phố phường đổi khác, những cô thiếu nữ má đỏ môi hồng trưng diện khác hẳn ngày thường, những đứa trẻ mặc quần áo mới tung tăng chân sáo, nhà nhà trang hoàng cây nêu treo toòng teng những bánh pháo chờ nổ; lúc đó người lữ khách mới cảm thấy nhớ nhà, nhớ một mái gia đình êm ấm đã xa cách lâu ngày. Bèn cứ thế nhảy xe, nhảy tầu về nhà cho kịp phút giao thừa. Bài thơ sau đây tả cái cảnh ấy:

XUÂN

Ta mới thấy xuân nhập hồn vũ trụ
Tuổi thời gian đo bằng tuổi trăng sao
Trên đỉnh núi cây nẩy chồi đâm nụ
Rạng ngàn mây hồng tía đón xuân vào

Những cành mai rực nụ vàng điểm xuyết
Hội vườn xuân rộn rã khắp muôn phương
Gió nhẹ rung trên những cành xanh biếc
Cả ngàn hoa cùng tấu khúc nghê thường

Người tự đó về đây đêm trừ tịch
Đốt đỉnh trầm cho hương ngát bay xa
Trong bóng tối một đêm dài tịch mịch
Nét mực mờ trong dáng liễu thướt tha

Rũ bớt phong sương ta nhẹ bước
Hồn lâng lâng như thượng uyển muôn hoa
Không thời gian không cả dù sau trước
Cùng đất trời rộn rã khúc hoan ca!

Trong ba ngày Tết, theo tập tục, ngày nào ta muốn đi chúc tuổi, lễ bái hoặc vui chơi cũng được nhưng chỉ có buổi chiều ngày ba mươi là quan trọng nhất bởi nó dẫn vào Giao Thừa, giây phút long trọng của đêm trừ tịch, đất trời chào đón một mùa xuân mới, một năm mới đồng thời tiễn đưa năm cũ. Chiều ba mươi Tết vì thế đã để lại trong lòng chúng ta những kỷ niệm khó quên với những tập tục, lễ nghi trịnh trọng như cúng mời ông bà, tiền nhân về chung vui với con cháu, cúng Giao thừa, chúc tuổi, xông đất v.v...

CHIỀU BA MƯƠI

Vòng tay nhật nguyệt luân hồi
cho xuân trở lại nét môi diễm kiều
Lược gương từ giã cô liêu
Nâng niu mái tóc đây chiều ba mươi
Trẻ thơ tươi tắn nụ cười
Đầu xanh đầu bạc người người vui lây
Gió ngoài song lạnh hiên tây
Chiều xuân thi hứng lúc đầy lúc vơi
Trong bình đào thắm, mai tươi
Nhìn em muốn hỏi xuân cười lúc nao?
Giang tay bồng nhẹ xuân vào
Môi son má phấn: Mai, Đào hay em?

Vì công ăn việc làm mà người cùng làng, cùng huyện cũng thiên cư, sống tứ tán khắp nơi, nhất là ngày nay khi dân Việt bôn ba đi cùng khắp gầm trời để làm ăn sinh sống. Lẽ dĩ nhiên, ở đâu quen đó, khi Tết về người sao mình vậy cũng sắm sửa ít nhiều để gọi là nhớ đến cái Tết truyền thống của dân tộc và cũng là nhớ đến tiền nhân đã sinh ra và nuôi nấng mình nên người.

Trong những cái Tết đã qua đi trong đời, chỉ có những cái Tết nơi thôn ổ xa xưa là đáng nhớ nhất. Với người viết bài này, đó là những cái Tết khi mái tóc còn để chỏm, súng sính bộ quần áo mới và thật lạ, nhìn cái gì cũng mới ngay cả những cái đã nhìn quen hàng ngày:

TẾT THÔN QUÊ

Quê tôi khi thấy hoa đào nở
là lúc toàn thôn đón Tết về
Mảnh đất vừa cày còn dang dở
toả mùi ngai ngái chút hương quê!

Đường thôn mầu sắc rất vui tươi
Thiếu nữ thanh nam rộn tiếng cười
Gánh gồng hàng hoá vào phiên chợ
Chợ quá là đông, người với người!

Dưới gốc bàng xanh ông đồ già
Chữ Lộc, chữ Phúc nét như hoa
Ông ngồi từ sớm chờ thuê viết
Tươi cười chào hỏi những người qua!

Tiếng pháo đầu năm nổ đẹt đùng
Ông bà ngồi phản rất ung dung
Đón nhận chúc mừng từ con, cháu
Giao thừa tiếng trống điểm thì thùng...

Ôi sao cái không gian và thời gian đó nó linh thiêng, trịnh trọng và ấm cúng làm vậy? Sau này khi lớn lên, lang bạt kỳ hồ mưu sinh giá có muốn sống lại những thời khoảng đó để được nhìn lại cái không gian trang trọng uy nghi thân thương đó cũng không được nữa. Dĩ vãng là cái gì không thể nào mua lại được dù giầu có quyền uy đến thế nào!

Đến Tết này, kể đã hơn ba mươi cái Tết xa quê, thân phận lưu vong vẫn cứ đằng đẵng đeo trên vai dù không lúc nào tình Quê hương giảm thiểu nhưng có lẽ nó càng day dứt, tha thiết hơn. Bài thơ sau đây ngẫu hứng từ một cái Tết tha hương(thập niên 90) nơi Mỹ quốc:

NHỚ VỀ QUÊ VIỆT
MUÔN VÀN MẾN YÊU

Nơi đây cũng nắng cũng mưa
cũng sương cũng gió cũng vừa sang xuân
Cũng hàng chậu cúc ngoài sân
cũng đòn bánh tét, cũng cân mứt trà
Cũng cành đào thắm đầy hoa
Cũng hăm ba tiễn thần nhà, Táo quân
Cũng thăm nội ngoại xa gần
Cũng đàn trẻ nhỏ quây quần vui chơi
Cũng đôi môi thắm nụ cười
Cũng quần cũng áo cũng người xênh xang
Mà sao buồn nhớ mênh mang
Nhớ về quê Việt muôn vàn mến yêu
Nhớ Sàigòn đến đăm chiêu
Nhớ quê Lục tỉnh cánh diều bay cao
Ước nhìn nửa mảnh trời sao
từ con đường biển Bãi sau Vũng tàu
Trăng khuya lên mấy con sào
Nhớ trăng Vĩ Dạ dạt dào tình quê
À ơi! Cánh nhạn có về
cho ta nhắn gửi não nề tâm can
Hoài hương lệ vẫn chứa chan
Kiếp chàng lữ khách nhớ làng xóm xưa
Nhớ từ mẻ bắp trời mưa
Nhớ vài luống cải lưa thưa hoa vàng
Nhớ người em gái sang ngang
Vì đâu ta phải lỡ làng tơ duyên?
Nhớ ơi là nhớ mẹ hiền
một đời cực nhọc lo phiền vì con
Bố ơi! Bố vẫn long đong
Miền nào lao động não lòng bố ơi?
Nhớ thương gửi khắp nơi nơi
Bút không tả xiết, mực vui cạn dần!
Đoái trông muôn dặm tử phần *
Hồn quê theo ngọn mây Tần xa xa!

(*Hai câu này trích trong truyện Kiều)

Như đã viết ở trên, những cái Tết truyền thống với thịt mỡ, giưa hành ...là những cái Tết ghi sâu đậm nhất trong lòng người Việt, càng day dứt hơn khi phải đón xuân ở đất khách quê người:

TẾT THIẾU VẮNG MỘT
QUÊ HƯƠNG YÊU DẤU

Sao nhớ quá những mùa Xuân Dân tộc!
Những mùa Xuân la liệt bánh chưng xanh
Mẹ nấu đông, muối sẵn vại giưa hành
Bố: câu đối và cành đào tươi thắm!

Tuổi trẻ nào chẳng thích nhìn, thích ngắm
Ngày đầu Xuân quần áo mới xênh xang
Cùng mẹ cha đi mừng tuổi họ hàng
Túi rủng rỉnh những đồng tiền mừng tuổi!

Ba mươi Tết dạo chợ hoa cả buổi
Nào thược dược, hoàng cúc với thủy tiên
Những cánh đào trong gió sớm cười duyên
Nũng nịu cánh mai vàng đang gọi Tết!

Tuổi trẻ thấy cái gì cũng thích hết
Thích hạt dưa, chè đậu với mứt sen
Mới nhắc tên cũng đủ thấy bắt thèm
Đứng coi pháo Giao thừa đì đẹt nổ...

Ngồi ké bài không bao giờ sợ lỗ
Nào bầu cua, tam cúc với đố mười
Ngày đầu Xuân ta vui đánh, vui chơi
Sang năm mới lại học hành chăm chỉ.

Người chúc nhau bằng danh từ hoa mỹ
Nào đông con nhiều cháu với nhiều tiền
Cuộc đời đẹp như sẽ trở thành tiên
Dù chỉ là thành tiên trong phút chốc!

Ba ngày Tết là ba ngày hội lớn
Trẻ với già cùng vui thú cảnh Xuân
Họ hàng xa ngày Tết cũng nên gần
Bạn hữu sơ cũng trở thành thắm thiết

Mười sáu năm - Mười sáu lần ta biết
Biết thế nào là hội Tết Quê Hương
Xuân quê ơi! Thôi đã bít nẻo đường
Đây với đó đúng nửa vòng trái đất!

Quê hương còn nhưng Tết thì đã mất!
Mất mẹ cha, mất bạn hữu, họ hàng
Còn bao giờ ta lại được lang thang
Quần áo mới dạo chợ hoa với bố?

Tết tha hương, Tết muôn ngàn tủi hổ
Tết của người đâu phải Tết của ta?
Tết lạnh băng như những kẻ không nhà
Tết thiếu vắng một Quê hương yêu dấu!

Nhưng gần gụi nhất và thiết tha nhất vẫn là những mùa đón Xuân ở Sàigòn, thủ đô nước Việt Nam Cộng Hoà từ 1954-1975. Sàigòn quả không thẹn với danh xưng “Hòn ngọc Viễn Đông”, thời khoảng đó, Sàigòn đã mang lại cho nhiều người miền Nam - trong đó có tác giả bài này - những tinh hoa và ý nhị của một cuộc sống đúng nghĩa (dù đã bỏ tất cả ở Bắc Việt để di cư vào miền Nam năm 1954). Nuối tiếc ấy cô đọng lại thành những lời thơ trong bài Nhớ Sàigòn sau đây, được sáng tác trong vài năm đầu xa xứ:

NHỚ SÀIGÒN

Xuân xa xứ, xuân này xuân thứ mấy?
Xuân sầu đau, xuân tan nát chia ly
Sàigòn ơi, ta biết nói những gì
Cho vơi bớt niềm đau lìa cố quốc!

Hai mươi năm ta sống trong hạnh phúc
Nào trường xưa, nào thầy, bạn thân yêu
Mái gia đình được cha mẹ cưng chiều
Cùng đàn em đang tràn trề sức sống

Thôi hết rồi những buổi trưa mong ngóng
Tà áo xanh cô bạn nhỏ mới quen
Những buổi chiều nơi rạp Rex, Eden
cùng bè bạn đón xem một phim mới

Chợ Bến Thành, đường Tự do, Lê Lợi
Sáng chủ nhật, không mục đích lang thang
Tìm vần thơ hay đứng ngắm cô hàng
Cười duyên dáng mời trao chồng sách mới

Thôi cũng hết đàn trẻ thơ vẫn đợi
Pháo Giao thừa dòn nổ giữa đêm xuân
Cả gia đình cùng hạnh phúc quây quần
Những đứa trẻ ngóng trông tiền mừng tuổi

Ba mươi Tết dạo chợ hoa cả buổi
Nào thược dược, hoàng cúc với thuỷ tiên
Những cành đào trong gió sớm cười duyên
Nũng nịu cánh mai vàng đang gọi Tết

Sàigòn ơi! Bây giờ thôi đã hết
Có còn chăng những kỷ niệm thương đau
Từ xa em ta sống với âu sầu
Bóng hình em sống trong ta mãi mãi!

Nhưng dù ở tình huống nào, con người cần có Hi vọng để tồn tại và hoàn thành nhiệm vụ của mình đối với lịch sử. Mùa xuân cũng chính là mùa hi vọng tràn trề:

XUÂN HI VỌNG

Xuân đã đến, một mùa xuân tươi thắm
Nụ hoa đào e thẹn đón xuân sang
Hồn lâng lâng dâng xuân ý đầy tràn
trên cánh thiệp đẹp muôn lời hoa mỹ

Xuân Phước Lộc - Nào ta cùng hoan hỉ
Đón Chúa xuân đang giang rộng đôi tay
Nắng mới lên sẽ sưởi ấm cho ngày
và đêm xuống là êm đềm bất tận!

Xuân đã đến để không còn thù hận
Xuân hoà bình, xuân hạnh phúc nơi nơi!
Xuân thấm khô những giọt lệ đầy vơi
Xuân đoàn tụ, xuân gia đình êm ấm

Xuân rực rỡ - Xuân mang toàn nhung gấm
Xuân hồng tươi như cô gái đương xuân
Rộn tiếng cười từ ngoài ngõ vang rân
Xuân trẻ thơ - Xuân tâm hồn phơi phới!

Xuân lại đến - Xuân hình thành Năm Mới
Xuân Nhân quyền - Xuân Dân chủ, Tự do
Xuân người dân mãi áo ấm cơm no
Xuân nắm tay - Xuân kết đoàn ta tiến!

Bài Xuân Hi Vọng này đã chấm dứt dòng suy tư về những cái Tết Dân tộc. Duyên thơ còn nhiều, xin hẹn quí bạn ở những vần thơ sau.

Mùa Xuân Dân Tộc
Xuân Vũ TRẦN ÐÌNH NGỌC
(Những bài Thơ trên trích từ 2 Tập Thơ “Như Áng Mây Trôi” I và II, Tác giả Trần Đình Ngọc, xuất bản tại Sàigòn và Hoa Kỳ - California.)